WELL Sertifikası Nedir? Nasıl Alınır?

İçindekiler:

1. WELL Sertifikası Nedir?

2. WELL v2’nin Temel Mantığı: Sağlık, Esenlik ve Performans

3. WELL v2’nin 10 Konsepti (Air, Water, Light vb.)

4. WELL Sertifika Türleri: WELL Certification ve WELL Core

5. WELL v2 Sertifikasyon Seviyeleri ve Puanlama Yaklaşımı (Bronze, Silver, Gold, Platinum)

6. WELL Sertifikası Nasıl Alınır? Adım Adım Süreç

7. WELL ve LEED Arasındaki Farklar: Ne Zaman Hangisi?

8. Türkiye’de WELL Projeleri İçin Pratik Notlar

9. Ecowa Solutions'ın WELL Sürecinde Desteği

   
   

1. WELL Sertifikası Nedir?

WELL Sertifikası, binaların kullanıcıların sağlığını ve esenliğini nasıl desteklediğini değerlendiren, küresel ölçekte kullanılan bir sertifikasyon sistemidir. Uluslararası WELL Building Institute (IWBI) tarafından geliştirilen WELL Building Standard, iç mekân kalitesini; hava, su, ışık, beslenme, hareket, ses, malzeme, topluluk gibi boyutlar üzerinden ölçer ve belgelendirir.

WELL, klasik “yeşil bina” sistemlerinden farklı olarak; enerji ve kaynak verimliliğinden çok, insan sağlığı ve performansı ekseninde kurgulanmıştır. Yine de güncel WELL v2 standardı, mimari tasarım, malzeme seçimi, işletme politikaları ve performans testlerini bir arada değerlendirerek bütüncül bir iç mekan standardı sunar.

Bugün WELL; ofisler, bankalar, okullar, hastaneler, oteller, lojistik binaları hatta konut projeleri için kullanılabilen, 130’dan fazla ülkede uygulanan bir çerçeve haline gelmiştir.

 

2. WELL v2’nin Temel Mantığı: Sağlık, Esenlik ve Performans

WELL v2, bilimsel literatüre ve kanıta dayalı tasarım prensiplerine oturan, performans bazlı bir sertifikasyon sistemidir. IWBI, WELL v2’yi şu niteliklere dayalı olarak tanımlar: eşitlikçi, küresel uygulanabilir, kanıta dayalı, teknik olarak sağlam ve geri bildirim odaklı.

Pratikte bu ne anlama geliyor?

• Performans odaklı:

  
  

  Belirli kriterler için yerinde ölçüm ve test zorunludur (iç mekan hava kalitesi, su kalitesi, ses, termal konfor vb.).

• Politika ve operasyon entegrasyonu:

  
  

  Sadece tasarım çizimlerine bakılmaz; temizlik prosedürleri, beslenme politikaları, hareketi teşvik eden uygulamalar gibi işletme süreçleri de değerlendirilir.

• Kullanıcı deneyimi:

  
  

  WELL, binaya giren herkesin – çalışan, ziyaretçi, öğrenci, hasta – maruz kaldığı günlük deneyimi iyileştirmeyi hedefler.

  
  

Kısa bir özetle: LEED enerji ve çevre üzerinden binayı okurken, WELL insan sağlığı üzerinden binayı okur.

3. WELL v2’nin 10 Konsepti

WELL v2, bir binanın sağlığa etkisini 10 ana konsept altında toplar:

1. Air (Hava): İç mekan hava kalitesinin izlenmesi, partikül ve VOC kontrolü, filtrasyon, taze hava miktarı.

2. Water (Su): İçme suyunun kalitesi, mikrobiyolojik ve kimyasal parametreler, su arıtma ve izleme stratejileri.

3. Nourishment (Beslenme): Sağlıklı besin seçeneklerinin erişilebilirliği, şekerli içeceklerin kısıtlanması, beslenme bilgisi şeffaflığı.

4. Light (Aydınlatma): Gün ışığı kullanımı, aydınlatma seviyesi, sirkadiyen ritim uyumu, parlamanın azaltılması.

5. Movement (Hareket): Günlük fiziksel aktiviteyi teşvik eden tasarım; merdiven görünürlüğü, bisiklet olanakları, aktif çalışma alanları.

6. Thermal Comfort (Termal Konfor): Isıl konfor, kişisel kontrol olanakları, nem kontrolü, kullanıcı memnuniyeti.

7. Sound (Akustik): Gürültü kontrolü, akustik konfor, yankı süresi ve ses yalıtımı.

8. Materials (Malzemeler): Uçucu organik bileşikler (VOC), zararlı kimyasallar, düşük emisyonlu malzeme kullanımı.

9. Mind (Zihinsel Sağlık): Stres, ruh sağlığı, biyofilik tasarım, dinlenme alanları, farkındalık uygulamaları.

10. Community (Topluluk): Eşitlik, kapsayıcılık, işyeri kültürü, çalışan katılımı, acil durum hazırlığı, toplumsal etki.

Her konsept altında “Precondition” (ön koşul) ve “Optimization” (optimizasyon) niteliğinde özellikler (feature) bulunur. Ön koşullar, sertifika almak için mutlaka sağlanması gereken asgari gerekliliklerdir; optimizasyonlar ise puan kazandıran, projenin hedef sertifika seviyesine ulaşmasını sağlayan isteğe bağlı stratejilerdir.

4. WELL Sertifika Türleri: WELL Certification ve WELL Core

WELL v2’de iki ana sertifikasyon yolu vardır:

• WELL Certification (Owner-Occupied):

  Binanın büyük oranda tek kullanıcı veya kurum tarafından kullanıldığı, işletme politikalarının da proje sahibi tarafından yönetildiği senaryolar için uygundur. Kurumsal ofisler, genel merkez binaları gibi.

• WELL Core Certification:

  Çekirdek-kabuk (core & shell) projeleri için geliştirilmiştir. Burada geliştirici; zarf, çekirdek ve ortak alanlarda WELL stratejilerini uygular, kiracılar iç mekân düzenlemeleri ile süreci tamamlar.

  
  

Bu ayrım sayesinde, hem yatırımcı/geliştirici projeleri hem de kendi binasını işleten kurumlar için WELL sertifikasyonu uygulanabilir hale gelir.

5. WELL v2 Sertifikasyon Seviyeleri ve Puanlama Yaklaşımı

WELL v2 sertifikasyonu, projelerin insan sağlığı ve esenliği üzerindeki etkilerini bütüncül bir çerçevede değerlendiren, performans ve kanıta dayalı bir sistemdir. Sertifikasyon sürecinde projelerin, uygulanabilir tüm ön koşulları (preconditions) eksiksiz olarak sağlaması ve hedeflenen sertifika seviyesine karşılık gelen toplam puanı elde etmesi gerekmektedir.

WELL v2 Sertifika Seviyeleri

• WELL Silver: minimum 50 puan

• WELL Gold: minimum 60 puan

• WELL Platinum: minimum 80 puan

Sertifika seviyesi, proje tarafından elde edilen toplam puan üzerinden belirlenir.

Puanlama Prensipleri

• WELL v2 sisteminde konsept bazlı minimum puan zorunluluğu bulunmamaktadır.

• Projeler, stratejik öncelikleri ve uygulanabilirlik durumlarına göre puanlarını farklı konseptler arasında esnek biçimde dağıtabilir.

• Değerlendirme, konsept bazında değil; ön koşulların sağlanması ve toplam puan yaklaşımı üzerinden yapılır.

• Tüm puanlar, ilgili teknik gereklilikler, dokümantasyon ve performans doğrulaması ile desteklenmelidir.

  
  

WELL Core Sertifikasyonu

WELL Core, özellikle core & shell yapılar için geliştirilmiş bir sertifikasyon yoludur ve bina kabuğu ile ortak alanlarda uygulanabilir sağlık ve esenlik stratejilerine odaklanır.

WELL Core projelerinde de:

• Tüm applicable ön koşulların sağlanması zorunludur.

Sertifika seviyeleri toplam puana göre belirlenir:

• WELL Core Bronze: 40 puan

• WELL Core Silver: 50 puan

• WELL Core Gold: 60 puan

• WELL Core Platinum: 80 puan

  
  

Puanlama, proje kapsamı, kontrol alanları ve uygulanabilirlik esas alınarak gerçekleştirilir.

 

6. WELL Sertifikası Nasıl Alınır? Adım Adım Süreç

WELL süreci kabaca şu aşamalardan oluşur:

1. Ön Değerlendirme ve Hedef Belirleme

   • Mevcut tasarım ve işletme uygulamalarının WELL v2 ile karşılaştırılması (gap analizi).

   • Uygun sertifikasyon yolunun seçimi (WELL Certification / WELL Core).

   • Hedef seviye (Bronze, Silver, Gold, Platinum) ve zaman planının netleştirilmesi.

2. Kayıt (Registration) ve Dokümantasyon Stratejisi

   • Projenin WELL Online üzerinden kaydı.

   • Hangi feature’ların mimari tasarım, hangilerinin MEP, hangilerinin operasyon/politika tarafında karşılanacağına dair net bir matris oluşturulması.

3. Tasarıma Entegrasyon ve Uygulama

   • Mimari, mekanik, elektrik, aydınlatma ve iç mekân tasarım ekiplerinin WELL gerekliliklerine göre revizyon yapması.

   • Politika ve prosedürlerin (beslenme politikası, temizlik prosedürü, iç iletişim, hareket programları vb.) yazılması.

4. Dokümantasyon ve Ön İnceleme

   • Gerekli çizim, kesit, fotoğraf, rapor ve politika dokümanlarının hazırlanması.

   • WELL teknik ekibi / danışmanı ile feature bazlı ön kontrol yapılması.

5. Performans Testleri (Performance Verification)

   • Akredite bir WELL Performance Testing Agent tarafından sahada ölçümler yapılır (hava kalitesi, su kalitesi, ışık, ses, termal konfor vb.).

6. Değerlendirme ve Sertifikasyon

   • IWBI tarafından dokümanlar ve performans test sonuçları birlikte değerlendirilir.

   • Gerekirse düzeltme/ek bilgi talep edilir; sonrasında sertifika seviyesi onaylanır.

     
     

WELL; ilk sertifikadan sonra yenileme, yeniden sertifikasyon ve WELL at Scale gibi araçlarla, birden fazla lokasyonda sürekli iyileştirmeyi de teşvik eder.

7. WELL ve LEED Arasındaki Farklar: Ne Zaman Hangisi?

• LEED:

  • Enerji verimliliği, su kullanımı, malzeme döngüsü, karbon ayak izi, lokasyon–ulaşım gibi çevresel performansa odaklanır.

• WELL:

  • Sağlık, esenlik, kullanıcı deneyimi, iç mekan kalitesi ve davranış değişimine odaklanır.

  • 
    

Uygulamada iki sistem:

• Aynı projede birbirini tamamlayacak şekilde kullanılabilir (örneğin, LEED Gold + WELL Silver).

• LEED’in güçlü olduğu “enerji–çevre” boyutunu, WELL’in “insan sağlığı” boyutu tamamlar.

Kurumsal tarafta; çalışan deneyimi, işveren markası ve insan odaklılık vurgusu önemliyse WELL, ESG ve insan sermayesi anlatısında güçlü bir araç haline gelir.

8. Türkiye’de WELL Projeleri İçin Pratik Notlar

Türkiye’de WELL sertifikası düşünen projelerde özellikle şu başlıklar kritik oluyor:

• Mekanik tasarım ve hava kalitesi:

  Filtrasyon sınıfları, taze hava debileri ve CO₂ sınırları, mevcut alışkanlıkların ötesinde tasarım gerektirebiliyor.

• İç mekan malzemeleri:

  VOC içeriği ve emisyon sertifikaları konusunda tedarik zincirinde hazırlık gerekebiliyor.

• Kurumsal politikalar:

  Sağlıklı beslenme, hareketi teşvik, psikososyal destek, topluluk ve eşitlik politikalarının yazıya dökülmesi gerekiyor.

• Performans testleri:

  Özellikle ilk WELL projelerinde, test süreci ve bütçesi çoğu zaman gözden kaçıyor; erken planlama önemli.

9. Ecowa Solutions'ın WELL Sürecinde Desteği

Ecowa Solutions olarak WELL süreçlerine:

• Ön analiz ve strateji:

  Projenin WELL v2 ile uyum düzeyinin değerlendirilmesi, hedef seviye ve konsept bazlı yol haritasının oluşturulması.

• Tasarım sürecine entegrasyon:

  Mimari ve MEP ekipleriyle birlikte, kritik feature’ların tasarıma erken entegre edilmesi.

• Politika ve prosedürlerin hazırlanması:

  Beslenme, temizlik, hareket, topluluk, iletişim gibi WELL konseptleriyle ilişkili kurumsal politikaların geliştirilmesi.

• Dokümantasyon ve denetim desteği:

  WELL gerekliliklerine uygun doküman setinin hazırlanması ve sertifikasyon süreci boyunca teknik destek başlıklarında eşlik ediyoruz.