LEED v5’te Malzeme Kredileri: Embodied Carbon ve Multi-Attribute Score (MAS) Sistemi Nasıl Çalışır?

Sürdürülebilir yapı sertifikasyon sistemleri son yıllarda önemli bir dönüşüm geçiriyor. Daha önce enerji tüketimi ve işletme performansı ön plandayken, bugün binaların inşaat aşamasındaki karbon etkisi ve kullanılan malzemelerin sürdürülebilirlik performansı çok daha kritik hale gelmiş durumda.

U.S. Green Building Council (USGBC) tarafından geliştirilen LEED v5, bu değişimi en açık şekilde yansıtan sistemlerden biridir. Yeni versiyon, malzemelerin yalnızca teknik özelliklerine değil, aynı zamanda:

• üretim süreçlerine

• çevresel etkilerine

• insan sağlığı üzerindeki potansiyel etkilerine

• tedarik zinciri uygulamalarına

  
  

daha bütüncül bir perspektiften bakmayı hedefler.

LEED v5’te bu yaklaşım özellikle Materials and Resources (MR) kategorisi içinde yapılan değişikliklerle görülmektedir. Bu kapsamda iki mekanizma dikkat çekmektedir:

• Embodied Carbon Assessment (Gömülü Karbon Değerlendirmesi) 

• Multi-Attribute Score – MAS (Çoklu Nitelik Puanı) 

  
  

Bu yazıda LEED v5 kapsamında bu iki yaklaşımın nasıl çalıştığını ve projeler ile üreticiler açısından ne ifade ettiğini ele alıyoruz.

LEED v5’te “Embodied Carbon” Nedir?

LEED v5 ile birlikte sürdürülebilirlik değerlendirmelerinde sıkça karşılaşılan kavramlardan biri embodied carbon olmuştur.

Embodied carbon (gömülü karbon), bir yapı malzemesinin yaşam döngüsünün üretim aşamasında ortaya çıkan karbon emisyonlarını ifade eder.

Başka bir ifadeyle bu kavram:

• hammaddenin çıkarılması

• üretim süreçleri

• üretim için kullanılan enerji

• üretim aşamasındaki taşıma süreçleri

  
  

gibi faaliyetlerden kaynaklanan emisyonları kapsar.

LEED v5 kapsamında bu emisyonlar genellikle Global Warming Potential – GWP (Küresel Isınma Potansiyeli) değeri üzerinden ifade edilir.

MRp2: Quantify and Assess Embodied Carbon

(Gömülü Karbonun Hesaplanması ve Değerlendirilmesi)

LEED v5’te yer alan MRp2 – Quantify and Assess Embodied Carbon kredisi, yeni binalar için zorunlu bir ön koşuldur.

Bu kredi kapsamında proje ekiplerinden, bina yapımında kullanılan bazı temel malzemelerin gömülü karbon etkisini hesaplamaları beklenir.

Bu hesaplama özellikle şu yapı bileşenlerini kapsar:

• Structure (Taşıyıcı sistem) 

• Enclosure (Bina kabuğu) 

• Hardscape (Sert peyzaj elemanları) 

  
  

Bu kapsamda değerlendirilen başlıca malzemeler arasında şunlar yer alır:

• beton (concrete)

• yapısal çelik (structural steel)

• cam (glass)

• alüminyum (aluminum extrusions)

• yalıtım malzemeleri (insulation)

• duvar sistemleri (masonry)

• ahşap ve kompozit ürünler (structural wood and composites)

Embodied carbon hesaplaması temelde oldukça basit bir formüle dayanır:

Embodied Carbon = Malzeme Miktarı × GWP Değeri

Burada kullanılan GWP değerleri genellikle:

• Environmental Product Declaration – EPD (Çevresel Ürün Beyanı) 

• veya Life Cycle Assessment – LCA (Yaşam Döngüsü Analizi) veri tabanları

üzerinden elde edilir.

LEED v5 ayrıca bu analiz sonucunda projelerin en yüksek karbon etkisine sahip üç malzeme grubunu belirlemesini ve bu etkilerin azaltılması için stratejiler geliştirmesini de teşvik eder.

LEED v5’te Ürün Seçimi: MRc4 Kredisi

LEED v5’te malzemelerle ilgili en önemli yeniliklerden biri MRc4 – Building Product Selection and Procurement kredisidir.

Bu kredi, proje ekiplerinin yalnızca teknik performansı değil, aynı zamanda sürdürülebilirlik verileri bulunan ürünleri tercih etmesini teşvik eder.

Bu kapsamda değerlendirilen ürünler çoğunlukla non-structural building products (taşıyıcı olmayan yapı ürünleri) olarak tanımlanır.

Başlıca ürün kategorileri şunlardır:

• boya ve kaplamalar (paints and coatings)

• yapıştırıcılar ve mastikler (adhesives and sealants)

• zemin kaplamaları (flooring)

• duvar sistemleri (walls)

• tavan sistemleri (ceilings)

• yalıtım ürünleri (insulation)

• mobilya (furniture)

• kompozit ahşap ürünleri (composite wood)

• sıhhi tesisat armatürleri (plumbing fixtures)

  
  

LEED v5 bu ürünleri değerlendirirken tek bir sertifikaya bakmak yerine çoklu sürdürülebilirlik kriterlerini birlikte ele alır.

Bu yaklaşımın temelini Multi-Attribute Score (MAS) sistemi oluşturur.

Multi-Attribute Score (MAS) Nedir?

Multi-Attribute Score – MAS (Çoklu Nitelik Puanı), LEED v5’te bir ürünün sürdürülebilirlik performansını farklı kriter alanları üzerinden değerlendiren puanlama sistemidir.

Bu sistemde ürünler aşağıdaki beş kriter alanında incelenir:

• Climate Health (İklim Etkisi) 

• Human Health (İnsan Sağlığı) 

• Ecosystem Health (Ekosistem Etkisi) 

• Social Health and Equity (Sosyal Etki ve Eşitlik) 

• Circular Economy (Döngüsel Ekonomi) 

  
  

Bir ürün bu alanlardan bir veya birkaçında performans gösterebilir.

Her kriter alanı için üç farklı başarı seviyesi tanımlanmıştır:

Level 1

• sürdürülebilirlik açısından temel ilerlemeyi temsil eder

• ürün için 1x multiplier uygulanır

Level 2

• sektörde ileri uygulamaları temsil eder

• ürün için 2x multiplier uygulanır

Level 3

• sürdürülebilirlik açısından en ileri uygulamaları temsil eder

• ürün için 3x multiplier uygulanır

  
  

Bir ürün farklı kriter alanlarında başarı gösterdiğinde bu değerler birleştirilir ve ürün için Multi-Attribute Score (MAS) oluşturulur.

LEED v5 kapsamında bir ürünün maksimum MAS değeri 5 olarak tanımlanmıştır.

LEED v5’te Proje Puanı Nasıl Hesaplanır?

MRc4 kapsamında LEED yalnızca ürün belgelerini değil, aynı zamanda ürünlerin projede ne kadar kullanıldığını da dikkate alır.

Her ürün için şu hesaplama yapılır:

Adjusted Product Value = Product Value × Multi-Attribute Score

Burada ürün değeri şu ölçümlerden biri üzerinden belirlenebilir:

• maliyet (cost)

• yüzey alanı (surface area)

• hacim (volume)

• adet (number of units)

  
  

Aynı kategori içinde kullanılan tüm ürünlerin değerleri karşılaştırılarak kategori bazında bir performans oranı elde edilir.

Eğer bir kategori için hesaplanan adjusted value %100’ü aşarsa, proje o kategori için 1 puan kazanır.

Toplamda en fazla 5 kategori üzerinden 5 puan elde edilebilir.

LEED v5 Üreticiler İçin Ne Anlama Geliyor?

LEED v5 ile birlikte yapı malzemesi üreticileri için sürdürülebilirlik verilerinin önemi önemli ölçüde artmıştır.

Projelerde tercih edilen ürünlerin aşağıdaki türde belgeler sunabilmesi beklenmektedir:

• Environmental Product Declaration (EPD) – Çevresel Ürün Beyanı

• düşük VOC emisyon belgeleri

• kimyasal içerik açıklamaları

• sorumlu tedarik zinciri uygulamaları

• döngüsel ekonomi stratejileri

  
  

Bu belgeler ürünlerin farklı kriter alanlarında performans göstermesine ve daha yüksek MAS skoruna ulaşmasına yardımcı olur.

Dolayısıyla LEED v5, üreticiler için yalnızca bir sertifikasyon sistemi değil, aynı zamanda küresel sürdürülebilirlik pazarlarında rekabet avantajı sağlayan bir konumlandırma aracıdır.

Daha fazla bilgi için: https://www.ecowasolutions.com/leed-v5-urun-uyum