LEED Versiyonları: v2.2’den v4.1’e ve Güncel LEED v5’e Stratejik Bakış
- Ecowa
- 3 gün önce
- 5 dakikada okunur
LEED sertifikası hedefleyen projelerde, derecelendirme sistemi seçiminin yanında hangi versiyon üzerinden ilerleyeceğine karar vermek de gereklidir. LEED v2.2, LEED 2009, LEED v4, v4.1 ve güncel sürüm LEED v5; aynı bina türü için dahi farklı puan yapıları, sistem hedefleri ve süreç gereklilikleri sunar. Bu yazıda, en sık kullanılan LEED versiyonlarının temel özelliklerini karşılaştırıyor ve proje ekiplerinin versiyon seçimini yaparken dikkate alması gereken teknik ve stratejik noktaları özetliyoruz.
Versiyon Neyi Değiştiriyor?
LEED’de önce doğru derecelendirme sistemi (BD+C, ID+C, O+M, Residential vb.), ardından doğru versiyon seçilir. Derecelendirme sistemi, projenin kapsamına ve kullanım türüne göre çerçeveyi belirler; versiyon ise aynı çerçeve içinde hangi kredi setinin, hangi puan dağılımıyla, hangi teknik eşikler üzerinden uygulanacağını tanımlar.
Bu seçim;
scorecard’ın nasıl kurgulanacağını,
hangi disiplinlerden ne tür kanıtlar bekleneceğini (enerji modelleme, malzeme verisi, izleme, test vb.),
sürecin Arc mi, yoksa LEED Online üzerinden mi yönetileceğini,
sertifika seviyesi hedefinin (Gold/Platinum) ne ölçüde “gerçekçi” olduğunu
doğrudan etkiler.
Kısa tarihçe: 69 puandan 110 puana ve ötesine
LEED v2.2 dönemi, bugün halabazı eski projelerde karşımıza çıkan klasik yapıydı. Toplam 69 puan üzerinden çalışan sistemde Sustainable Sites, Water Efficiency, Energy & Atmosphere, Materials & Resources, Indoor Environmental Quality ve Innovation & Design başlıkları, LEED’in temel omurgasını oluşturuyordu.
Ardından gelen LEED 2009 (v3) ile LEED, bugünkü diline çok daha yakın bir forma taşındı. Toplam puan 110’a yükseltildi; kategori puanları yeniden dengelendi ve özellikle enerji tarafında 35 puanlık güçlü bir ağırlık oluşturuldu. Ayrıca, projenin bulunduğu coğrafyaya özgü çevresel öncelikleri öne çıkarmak için Bölgesel Öncelik -Regional Priority kredileri eklendi.
LEED v4, bu omurganın üzerine inşa edilmiş daha rafine bir sürüm olarak görülebilir. Aynı 110 puanlık yapı korunurken; Location & Transportation ve Integrative Process gibi başlıklar öne çıktı, malzeme tarafında ürün beyanları ve tedarik şeffaflığı daha güçlü şekilde tanımlandı. BD+C New Construction özelinde kategori puanları: Integrative Process 1, Location & Transportation 16, Sustainable Sites 10, Water Efficiency 11, Energy & Atmosphere 33, Materials & Resources 13, Indoor Environmental Quality 16, Innovation 6, Regional Priority 4 puan olacak şekilde yeniden kurgulandı.
Bu dağılım, projede en fazla puanın hala enerji ve ulaşım/konum odaklı stratejilerle üretildiği, yani LEED’in karbon ayak izini azaltma yaklaşımının omurgada yer tuttuğu anlamına gelir.
v4’ün “sistem hedefleri”
LEED v4’ü diğer versiyonlardan ayıran en önemli kavramlardan biri “Impact Categories” / System Goals yapısıdır. USGBC, v4’te tüm kredi setini arka planda şu etki alanlarına bağlar: İklim Değişikliği (%35), İnsan Sağlığı (%20), Su Kaynakları (%15), Biyoçeşitlilik (%10), Yeşil Ekonomi (%10), Toplum (%5) ve Doğal Kaynaklar (%5).
Bu oranlar, tek tek krediler üzerinden doğrudan puan olarak görülmese de, sistem tasarımında hangi global etkinin ne kadar önceliklendirildiğini çok net gösterir. Örneğin “Climate Change %35” demek, v4’te enerji, karbon, ulaşım ve ilgili stratejilerin kredi tasarımında en yüksek payı alacağı anlamına gelir.
v4.1: Aynı harita, güncellenmiş yol şartları
LEED v4.1, v4’ün üzerine yazılmış, daha güncel ve performans odaklı bir sürümdür. Özellikle BD+C ve ID+C için toplam puan yapısı gene 110 puan ve benzer kategori dağılımı ile korunur; ancak kredi metinleri, ölçüm yöntemleri ve bazı eşikler revize edilerek, pazar bariyerlerini azaltmayı ve gerçek performansa daha fazla odaklanmayı hedefler.
Pratikte bu şunu getirir:
v4 mantığına alışmış proje ekipleri, tamamen yeni bir sistem öğrenmek zorunda kalmadan, daha güncel gerekliliklere geçebilir.
Malzeme, iç mekan kalitesi, izleme ve veri tarafında bazı krediler, daha uygulanabilir ve açık hale gelir.
Sertifika hedefleri (özellikle Gold/Platinum) için “ince ayar” yapılırken, v4.1’in sunduğu opsiyonlar, bazı projelerde kritik fark yaratabilir.
v5: dekarbonizasyon, yaşam kalitesi ve ekolojik bütünlük
Günümüzde USGBC, LEED v5’i güncel ana versiyon olarak konumlandırıyor ve tüm derecelendirme sistemini üç ana system goal etrafında yeniden çerçeveliyor:
Climate Action (iklim eylemi / near-zero carbon),Quality of Life (yaşam kalitesi) ve Ecological Conservation & Restoration (ekolojik koruma ve restorasyon).
Aşağıdaki LEED v5 görseli de tam olarak bunu anlatıyor: v4’te yedi başlık altında tanımlanan impact category yapısı, v5’te bu üçlü sistem hedefi altında sadeleşiyor ve iklim, insan ve ekosistem odakları çok daha net ve okunabilir bir çerçeveye taşınıyor.
USGBC, referans kılavuzlarında bu üç başlığı aynı zamanda impact areas olarak da etiketliyor: Decarbonization, Quality of Life ve Ecological Conservation & Restoration. Yani “Climate Action” sistemi, pratikte dekarbonizasyon odaklı etki alanını temsil ediyor.
Bu etki alanlarını şöyle özetleyebiliriz:
Decarbonization (dekarbonizasyon / Climate Action):
Operasyonel enerji, gömülü karbon, soğutucu akışkanlar ve ulaşım kaynaklı emisyonları kapsayan bütüncül bir karbon stratejisine odaklanır. Elektrifikasyon, enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji kredileri bu başlık altında gruplanır.
Quality of Life (yaşam kalitesi):
Sağlık, konfor, iç mekan kalitesi, dayanıklılık, erişilebilirlik ve eşitlik boyutlarını bir araya getirir. İnsan odaklı tasarım, kullanıcı deneyimi, kapsayıcılık ve sosyal etki v5’te bu etki alanı üzerinden puanlanır.
Ecological Conservation & Restoration (ekolojik koruma ve restorasyon):
Arazi kullanımı, biyolojik çeşitlilik, su döngüsü ve ekosistem bütünlüğü ile ilgili stratejileri çerçeveler. Hassas alanların korunması, habitat iyileştirmeleri ve doğa temelli çözümler bu başlık altında toplanır.
Bu üçlü yapı, LEED v5’te her bir önkoşul ve kredinin arkasına “hangi sistem hedefine hizmet ettiği” bilgisinin eklenmesiyle birlikte, proje ekiplerine puanın ötesinde etki-odaklı bir okuma imkanı sunuyor.
BD+C puan dengesi bu hedeflere nasıl yansıyor?
LEED v5 BD+C: New Construction resmi scorecard’ı, 110 puanlık yapıyı korurken kategori ağırlıklarını bu üç sistem hedefine göre yeniden dengeliyor:
Integrative Process, Planning and Assessments (IP): 1 puan
Location and Transportation (LT): 15 puan
Sustainable Sites (SS): 11 puan
Water Efficiency (WE): 9 puan
Energy and Atmosphere (EA): 33 puan
Materials and Resources (MR): 18 puan
Indoor Environmental Quality (EQ): 13 puan
Project Priorities (PR): 10 puan
Toplam: 110 puan
Buradaki en kritik mesaj:
EA 33 puanla iklim eylemi / dekarbonizasyon odağını sistemin omurgası olarak korurken,
MR’nin 18 puana yükselmesi, gömülü karbon ve döngüsel ekonomi tarafını v4/v4.1’e göre çok daha merkezi bir konuma taşıyor,
PR (Project Priorities) başlığı ise inovasyon ve bölgesel öncelik mantığını tek bir 10 puanlık çatı altında toplayarak, kurumların kendi iklim, dayanıklılık ve sosyal etki önceliklerini LEED v5 ile hizalamasına imkan veriyor.
Süreç tarafında da önemli bir kırılma var: LEED v5 projeleri Arc üzerinden, v4 ve v4.1 projeleri ise LEED Online üzerinden yürütülüyor. Bu durum; veri toplama, performans izleme ve raporlama tarafında proje organizasyonuna yeni rol ve sorumluluklar yükleyerek, sistem hedefleriyle gerçek operasyonel performans arasındaki bağı güçlendiriyor.
Versiyon seçimi: teknik karar, stratejik kaldıraç
Bir proje için hangi LEED versiyonunun daha uygun olduğuna karar verirken, yalnızca “hangi puan daha kolay alınır” sorusuna odaklanmak bir hata olur. Stratejik bakış açısından aşağıdaki başlıklar birlikte değerlendirilmelidir:
Projenin fazı ve zamanlaması: Konsept aşamasındaki yeni projeler için v5’in getirdiği bütünleşik planlama, karbon ve dayanıklılık odakları, tasarım kararlarını daha en baştan şekillendirebilir. Mevcut binalar veya ilerlemiş projeler için v4.1, daha az yapısal değişiklik gerektiren bir seçenek olabilir.
Ekibin deneyimi ve mevcut altyapı: Ekip uzun süredir v4/v4.1 ile çalışıyor, enerji modelleme ve malzeme dokümantasyonu bu versiyonlara göre kurgulanmışsa, kısa vadede bu altyapıyı tamamen değiştirmek yerine v4.1 üzerinde optimizasyon yapmak daha akılcı olabilir.
Karbon ve dayanıklılık hedefleri: Kurumsal düzeyde net sıfır, iklim dayanıklılığı ya da sosyal etki taahhütleri bulunan kurumlar için v5, bu hedefleri doğrudan kredi yapısına bağlama imkanı sunar. Bu durumda, sertifika yalnızca bir “etiket” değil, şirketin iklim ve sürdürülebilirlik stratejisinin ölçülebilir bir parçası haline gelir.
Veri yönetimi ve operasyonel kapasite: Özellikle v5 ve O+M bağlamında Arc üzerinden yürüyen projelerde, gerçek zamanlı ya da periyodik veri toplama yetkinliği kritik hale gelir. Enerji, su, atık, iç mekan kalitesi gibi parametrelerin düzenli izlenmesi, hem sertifika başarısı hem de işletme verimliliği açısından önemli bir kaldıraçtır.
Sonuç olarak, LEED versiyonu seçimi doğru yapıldığında yalnızca proje bazında puan avantajı yaratmakla kalmaz; kurumun iklim stratejisi, varlık portföyü yönetimi ve sürdürülebilirlik raporlaması ile de uyumlu bir yapı kurmasına yardımcı olur.
Ecowa Solutions yaklaşımı
Ecowa Solutions olarak, LEED’i sadece bir sertifikasyon değil, kurumsal sürdürülebilirlik stratejisinin mimarisini güçlendiren bir araç olarak görüyoruz. Bu nedenle her projeye, önce doğru derecelendirme sistemi ve versiyon seçimi, ardından versiyona özgü scorecard ve kanıt stratejisi üzerinden yaklaşıyoruz.
Portföyünüzde farklı dönemlerde başlamış projeler, yeniden sertifikasyon ihtiyacı olan mevcut binalar veya ilk kez LEED’e girecek yeni yatırımlar varsa, hangi projede hangi versiyonun daha doğru olacağını ve her birinin teknik gerekliliklerini birlikte değerlendirebiliriz.
