YeS-TR’de Atık Yönetimi: Şantiyeden İşletmeye Entegre Sistem Nasıl Kurulur?
- 4 Şub
- 7 dakikada okunur
YeS-TR Yeşil Bina Değerlendirme Kılavuzu, atık yönetimini proje geliştirme, şantiye ve işletme dönemlerinin tamamına yayılan, izlenebilir ve doğrulanabilir bir süreç olarak tanımlar.
Bu yaklaşımın doğal sonucu olarak YeS-TR’de atık yönetimi;
BBT 04 K5 – Atıkların Çevreye Zarar Vermeden Yönetimi (yapım/şantiye dönemi) ve
SAY 02 K1–K5 – Atık Yönetimi (işletme dönemi, plan + altyapı + süreç yönetimi)
başlıkları altında iki ayrı modülde ele alınır. Bu ayrım, yalnızca kılavuz yapısının değil, sorumlulukların, kanıt setlerinin ve performans göstergelerinin de farklılaştığı anlamına gelir.
Atık Yönetimi aşağıdaki modül başlıkları kapsamında değerlendirilir;
o BBT 04 K5 – Atıkların Çevreye Zarar Vermeden Yönetimi
o SAY 02 K1 – Atık Yönetim Planının Hazırlanması
o SAY 02 K2 – Atıkların Yerinde Ayrıştırılması, Uygun Yer ve Hacimlerde Toplanması
o SAY 02 K3 – Ayrıştırılan Atıkların Geri Kullanımının Teşviki Ve Sağlanması ile Uzaklaştırılacak Atık Hacminin Azaltılması
o SAY 02 K4 – Biyo-Bozunur Atıkların Ayrı Toplanması
o SAY 02 K5 – Yıkıntı Atıklarının Ayrı Biriktirilmesi Ve Yeniden Kullanımın Sağlanması
İçindekiler
Yes-TR’de Atık Yönetimi Neden İki Ayrı Modülde Ele Alınıyor?
BBT 04 K5: Yapım Aşamasında Atık Yönetimi (Şantiye)
2.1 BBT Modülünün Rolü
2.2 BBT 04 K5’in Temel Gereklilikleri
2.3 Uluslararası İyi Uygulama İle Güçlendirme
2.4 Örnek İnşaat Atık Yönetimi – Takip Tablosu (BBT 04 K5 için)
SAY 02 K1: Bina Atık Yönetim Planı
SAY 02 K2: Yerinde Ayrıştırma ve Geçici Depolama Altyapısı
BBT + SAY Entegrasyonu: Atık Yönetimi İşletim Modeli
Uygulama Checklist’i
Ecowa Solutions Yaklaşımı: Yes-TR’de Atık Yönetimini Sistemleştirmek
1. YeS-TR’de Atık Neden İki Ayrı Modülde Ele Alınıyor?
Uluslararası yeşil bina sistemlerinde atık yönetimi çoğunlukla tek bir “Atık” teması altında ele alınsa da, uygulamada şantiye kaynaklı inşaat/yıkım atıkları (C&D waste) ile işletme dönemindeki kullanıcı kaynaklı atıklar (operational waste) farklı süreçler, paydaşlar ve kontrol mekanizmaları gerektirir.
· Şantiye dönemi atıkları (BBT- Bütünleşik Bina Tasarım, Yapım ve Yönetimi)
Alt yüklenici ve tedarik zinciri yönetimi
Şantiye yerleşimi, geçici depolama alanları, sevk organizasyonu
Lisanslı taşıyıcı ve tesislerle çalışma, haftalık/aylık C&D (inşaat ve yıkıntı) atık takibi
İşletme dönemi atıkları (SAY- Su ve Atık Yönetimi)
Kullanıcı ve kiracı davranışı
Kaynağında ayrıştırma altyapısı, sıfır atık sistemi
Belediye/lisanslı tesis süreçleri, BYS üzerinden düzenli veri kaydı
Bu farklılık, YeS-TR’de modül yapısına doğrudan yansır:
BBT 04 K5, yapım sürecinde atıkların çevreye zarar vermeden yönetilmesini ve geri kazanım/bertaraf zincirinin tanımlanmasını ister.
SAY 02 K1–K5 ise bina kullanımdayken atık yönetimi planının, ayrıştırma altyapısının ve uzun dönemli performans takibinin kurulmasını hedefler.
Dolayısıyla YeS-TR’de atık yönetimi, statik bir “rapor”dan çok, şantiyeden işletmeye uzanan süreklilik arz eden bir yönetim sistemi olarak kurgulanmıştır.
2. BBT 04 K5: Yapım Aşamasında Atık Yönetimi (Şantiye)
2.1 BBT Modülünün Rolü
BBT modülü, projeyi şu başlıklarda bütüncül bir “bina teslim süreci” olarak ele alır:
Proje planlama
Bütünleşik tasarım
Yapım dokümanları
Yapım–kontrol–işletmeye alma
Kabul ve tesis yönetimi
Atık yönetimi, bu zincirin özellikle yapım süreci ayağında kritik bir kontrol noktasıdır. Amaç, şantiye süresince oluşan atıkların tür ve miktarını yönetilebilir hale getirmek, çevresel etkileri kontrol etmek ve izlenebilir bir kayıt zinciri oluşturmaktır.
2.2 BBT 04 K5’in Temel Gereklilikleri
BBT 04 K5, iki ana unsuru zorunlu kılar:
Atık Yönetimi / Geri Dönüşüm Planı
Yapım aşamasında ortaya çıkacak atık türleri ve miktarlarının tanımlanması
Bu atıkların şantiyede nasıl ayrıştırılacağı, geçici olarak nasıl depolanacağı ve nereye, hangi yöntemle gönderileceğinin açıklanması
Atık Yönetimi / Geri Dönüşüm Tablosu
Atık türü, geri dönüşüm durumu ve haftalık izleme alanlarını içeren tablo
Sadece formatın hazırlanması değil, fiilen doldurulan ve denetime sunulabilir bir yapı beklenir.
2.3 Uluslararası İyi Uygulama ile Güçlendirme
Kriterin asgari gereklilikleri YeS-TR’de tariflidir; bunları danışmanlık standardına taşımak için BBT 04 K5’i aşağıdaki dört katmanda yapılandırmak etkili olur:
Atık akış haritası (waste stream mapping)
Projeye özgü atık gruplarının listelenmesi (hafriyat, beton, alçıpan, metal, ambalaj vb.)
Her grup için ayrıştırma yöntemi, konteyner tipi ve etiketleme standartlarının netleştirilmesi
Şantiye lojistiği ve geçici depolama tasarımı
Şantiye vaziyet planında geri kazanılabilir, tehlikeli ve evsel atık alanlarının işaretlenmesi
Araç yanaşma noktası, yangın güvenliği ve iş sağlığı koşullarının plan üzerinden okunabilir olması
Tedarik zinciri ve alt yüklenici entegrasyonu
Alt yüklenici sözleşmelerine atık yönetimi hükümlerinin eklenmesi
Toolbox konuşmaları, saha denetim rutinleri ve görsel talimatların tanımlanması
İzlenebilir kanıt zinciri
Haftalık/Aylık atık takip tablolarının fiilen işlenmesi
Kantar fişi, sevk irsaliyesi ve fotoğraflarla desteklenen kanıt paketi
İleride BYS(Bina Yönetim Sistemi)’ye aktarılabilecek veri yapısının baştan kurulması
2.4 Örnek İnşaat Atık Yönetimi – Takip Tablosu (BBT 04 K5 için)
BBT 04 K5 kapsamında istenen “Atık Yönetimi / Geri Dönüşüm Tablosu”, pratikte aşağıdaki gibi haftalık izleme mantığıyla kurgulanabilir. Örnekte, şantiye süresince öne çıkan atık türleri için geri dönüşüm (Evet/Hayır) ve hafta bazlı miktar takibi aynı tabloda birleştirilmiştir:
3. SAY 02 K1: Bina Atık Yönetim Planı
SAY 02 K1, YeS-TR’de işletme fazı için temel çerçeveyi belirler.
3.1 K1’in amacı ve kapsamı
K1’in ana amacı;
Binada oluşan atık türlerini ve kaynaklarını sistematik olarak tanımlamak,
Azaltım, yeniden kullanım, geri kazanım ve bertaraf yöntemlerini belirleyen bina ölçekli bir Atık Yönetim Planı hazırlamak,
Bu planı işletme dönemi boyunca güncel tutulabilecek şekilde kurgulamaktır.
Kılavuz, yeni ve mevcut binalar için atık yönetim planı hazırlanmasını zorunlu tutar. Bu plan, sadece bir tasarım dokümanı değil, bina faaliyete geçtikten sonra da uygulaması ve verisi takip edilecek bir yönetim aracı olarak değerlendirilir.
3.2 Plan içeriği
YeS-TR, planın “tüm ayrıntıları içerecek şekilde” hazırlanmasını ister; iyi uygulamada K1 planının içindekiler yapısı aşağıdaki bileşenleri kapsar:
Bina tanımı ve kullanım senaryoları (ofis, ticaret, karma kullanım vb.)
Atık akışları ve kaynak noktaları (ofis katları, ticari alanlar, mutfaklar, bakım-onarım, depo vb.)
Ayrıştırma altyapısı (fraksiyon seti, ekipman, kat içi toplama noktaları)
Geçici depolama alanlarının konum, kapasite ve teknik kriterleri
Günlük operasyon: temizlik firması, tesis yönetimi ve kiracı rollerinin tanımlanması
Veri toplama ve raporlama sistemi (BYS entegrasyonu, sorumlular, periyotlar, format)
İyileştirme hedefleri (örneğin geri kazanım oranı, kişi başı atık, organik atık yönetimi vb.)
Mevzuat ve YeS-TR referansları
Böyle bir kurgu, K1’in hem YeS-TR uyumunu garanti eder hem de Sıfır Atık Yönetmeliği, belediye düzenlemeleri ve kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması için kullanılabilir bir temel oluşturur.
4. SAY 02 K2: Yerinde Ayrıştırma ve Geçici Depolama Altyapısı
SAY 02 K2, atık yönetimi planını somutlaştıran; kaynağında ayrıştırma ve atık odası tasarımı üzerine kurulu kriterdir.
4.1 K2’nin temel amacı
K2’nin odağı, atıkların:
Kaynağında (kat, ofis, ticari alan, mutfak vb.) ayrı toplanması,
En az ikili sistem (GKA (Geri Kazanılabilir Atık) + Diğer) ile ayrıştırma altyapısının kurulması,
Binada uygun yer ve hacimlerde geçici depolanması,
Ayrıştırılmış atığın karıştırılmadan lisanslı tesis veya belediye sistemine sevk edilmesidir.
Bu yapı, SAY 02 K3–K5 (geri kullanım, organik atık, tadilat/yıkım atıkları) kriterleri ile birlikte değerlendirildiğinde, binanın atık yönetimi olgunluğunu belirleyen ana çerçeveyi oluşturur.
4.2 Fraksiyon seti ve kredi mantığı
K2’de puanlama, ayrıştırılan atık grubu sayısına göre artan bir yapıdadır. Örnek bir fraksiyon seti:
Asgari set (açılış)
GKA (Cam/Metal/Plastik/Kağıt-Karton)
DA (Diğer evsel atık)
APB (Atık pil)
EA (Elektrik-elektronik atık)
Geliştirilmiş set (kiracı fit-out ve gıda işletmeleri ile)
GKA + DA + APB + EA
BA (Organik atık)
BAY (Bitkisel atık yağ)
TA (gerekirse tekstil/giysi)
Bu yaklaşım, hem YeS-TR kredi potansiyelinin korunmasını sağlar hem de kiracı yapısı netleştikçe sistemin kontrollü biçimde genişletilmesine olanak tanır.
4.3 Kanıt seti
K2 için istenen kanıt, kılavuzda açık biçimde tanımlanır:
Atıkların ayrı biriktirilmesi, toplanması ve geçici depolanmasına ilişkin kroki/fotoğrafları içeren çalışma planı
veya
Sıfır Atık Belgesi
Değerlendirilebilir ve güçlü bir dosya için bu kanıt seti genellikle şunları içerir:
Kat planlarında atık odaları ve kat içi toplama noktaları
Bodrum ve servis koridoru planlarında taşıma rotaları
Vaziyet planında atık araç alma noktası ve manevra alanı
Atık odalarının iç fotoğrafları, fraksiyon bazlı ekipman ve etiketler
Sıfır Atık belgesi ve lisanslı toplayıcılarla yapılan sözleşme/raporlar
5. BBT + SAY Entegrasyonu: Atık Yönetimi İşletim Modeli
BBT ve SAY modülleri kurgusal olarak ayrı görünse de, başarılı projelerde bu iki yapı tek bir atık yönetimi işletim modelinin farklı fazları olarak ele alınır.
Bu entegrasyon üç aşamada düşünülebilir:
Faz 1 – Tasarım ve ihale öncesi
BBT 04 K5 için şantiye atık yönetim planı ve takip tablosu kurgulanır.
SAY 02 K1–K2 için atık odası konumları, fraksiyon seti ve BYS veri yapısı tasarlanır.
Rol ve sorumluluk matrisi (işveren, yüklenici, tesis yönetimi, danışman) oluşturulur.
Faz 2 – Yapım (BBT 04 K5’in işletimi)
Atık türleri ve miktarları haftalık/aylık tablolar ile izlenir.
Lisanslı tesis ve taşıyıcılarla sevk süreçleri kayıt altına alınır.
Uygun olduğunda veriler BYS’ye veya eşdeğer bir sisteme işlenir.
Faz 3 – İşletmeye geçiş (SAY 02 K1–K2, K3–K5)
Bina Atık Yönetim Planı fiilen devreye alınır.
Ayrıştırma altyapısı, atık odası tasarımı ve Sıfır Atık sistemi sahada uygulanır.
Organik atık, bitkisel yağ ve tadilat atıkları için prosedürler tanımlanır.
BYS üzerinden düzenli veri girişi ve yıllık raporlamaya geçilir.
Bu yaklaşım, YeS-TR’nin gerekliliklerini ISO 14001 benzeri bir sürekli iyileştirme çerçevesine dönüştürerek, atık yönetimini sertifika sınırının ötesine taşır.
6. Uygulama Checklist’i:
Projeyi YeS-TR açısından hızlıca taramak için aşağıdaki checklist pratik bir araç olarak kullanılabilir:
BBT 04 K5 – Şantiye
Atık türleri sınıflandırıldı mı (tehlikeli/tehlikesiz, geri kazanılabilir/diğer)?
“Atık Yönetimi / Geri Dönüşüm Planı” resmi olarak onaylandı mı?
Haftalık/aylık izleme tablosu açıldı ve düzenli olarak dolduruluyor mu?
Şantiye vaziyet planında geçici depolama alanları, tehlikeli atık bölümü ve araç yanaşma noktası işaretli mi?
Lisanslı taşıyıcı ve tesislerle sözleşme/teklif/protokoller dosyada mevcut mu?
SAY 02 K1 – Bina Atık Yönetim Planı
Plan, bina kullanım türleri ve yoğunluklarıyla uyumlu mu?
Atık akışları, fraksiyon seti, toplama rotaları ve geçici depolama alanları plan içinde açıkça tanımlı mı?
Veri toplama ve BYS entegrasyonu için sorumlular, periyotlar ve format belirlenmiş mi?
Plan, temizlik hizmeti sözleşmeleri ve kiracı fit-out kılavuzu ile uyumlu mu?
SAY 02 K2 – Yerinde Ayrıştırma ve Altyapı
En az ikili (GKA + Diğer) ayrıştırma sistemi tüm bina için kurgulandı mı?
E-atık ve atık pil toplama noktaları hem proje hem işletme kurgusunda yer alıyor mu?
Atık odalarının alan, havalandırma, drenaj, yangın ve erişim kriterleri projelerde çözümlendi mi?
Kroki, plan ve fotoğraf seti değerlendirme dosyasına eklenecek şekilde hazırlanıyor mu?
Sıfır Atık Belgesi alınması veya yenilenmesi için yol haritası tanımlandı mı?
Bu yapı, değerlendirme öncesi iç kontrol için de kullanılabilir; böylece YeS-TR başvuru dosyası hazırlanırken hem doküman hem saha hem de kayıt boyutu eş zamanlı olarak güvence altına alınmış olur.
7. Ecowa Solutions Yaklaşımı: YeS-TR’de Atık Yönetimini Sistemleştirmek
YeS-TR’de atık yönetimi, yalnızca kriterleri işaretleyerek geçilebilecek bir konu değil; şantiye, işletme ve veri yönetiminin aynı çerçevede ele alındığı, kurumun çevresel performansını doğrudan etkileyen bir alan.
Ecowa Solutions olarak YeS-TR projelerinde atık yönetimini:
BBT 04 K5 kapsamında
Şantiye atık yönetim planı,
YeS-TR formatına uygun izleme tabloları,
Şantiye yerleşimi ve lisanslı tesis entegrasyonu,
SAY 02 K1–K2 kapsamında
Bina atık yönetim planı,
Atık odası ve yerinde ayrıştırma tasarımı,
BYS uyumlu veri toplama ve raporlama şablonları,
Çok kiracılı projeler için
Kiracı fit-out atık yönetimi kılavuzları,
Sorumluluk matrisleri ve periyodik izleme modeli
ile birlikte, “doküman + saha + kayıt” üçlüsünü aynı sistem içinde ele alıyoruz.
